Osteoporose (botontkalking) bij ouderen 70 jaar en ouder

Osteoporose betekent letterlijk ‘’poreus bot’’ of ‘’bot met gaten’’. Deze aandoening wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is de meest voorkomende stofwisselingsziekte van de botten, waarbij steeds meer botmassa uit de botten verdwijnt. Het gevolg van osteoporose is dunne, broze botten die makkelijk kunnen breken. Osteoporose komt vaak voor bij vrouwen na de overgang. Ook mannen kunnen osteoporose krijgen. 

Vaak geeft osteoporose in het begin geen klachten. Naarmate de botten poreuzer worden, kunnen er wel verschijnselen optreden, zoals een doffe pijn in de rug of benen en het sneller breken van botten. Bij een kleine belasting of door een val kan er een breuk ontstaan, soms zelfs spontaan (bijvoorbeeld een wervelbreuk). Bij ouderen met osteoporose duurt het langer voordat het bot weer genezen is.  

Osteoporose ontstaat als de botafbraak te snel gaat of als de vorming van vervangend bot achterblijft. Dit kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld:

• de optimale botmassa voor het 30ste levensjaar is niet bereikt; 
• afname van oestrogeenproductie bij vrouwen na de overgang; 
• als bij mannen sprake is van een verlaagd gehalte aan geslachtshormoon testosteron; 
• als er sprake is van een hormonale stoornis zoals een schildklier- of bijschildklierziekte; 
• als er langdurig corticosteroïden (bijv. prednison) gebruikt worden; 
• als er bepaalde medicijnen tegen epilepsie gebruikt worden; 
• als er sprake is van een langdurige periode van bedlegerigheid. 

Osteoporose kan op elke leeftijd optreden. Er zijn echter factoren die de kans op osteoporose vergroten, zowel voor mannen als voor vrouwen.

• Vrouwen hebben meer kans op osteoporose dan mannen. Vrouwen hebben minder botmassa en verliezen sneller bot door een verlaagd oestrogeen (geslachtshormoon) tijdens en na de overgang. 
• Abnormale afwezigheid van de menstruatie (bijvoorbeeld bij vrouwen met anorexia nervosa) of na een operatie waarbij de eierstokken verwijderd zijn. 
• Onvoldoende lichaamsbeweging zoals bij langdurige bedrust. 
• Roken en meeroken. Uit onderzoek blijkt dat roken bijdraagt aan het ontstaan van zwakkere botten. 
• Voeding: te weinig inname van calcium en vitamine D. Daardoor is er geen optimale opbouw van de botmassa en is de stevigheid van het bot minder dan verwacht.
• Alcoholgebruik: overmatig alcohol drinken remt de vorming van nieuw bot en verstoort het vermogen van het lichaam om calcium op te nemen. 
• Een laag lichaamsgewicht, in verhouding tot de lichaamslengte. 
• Er zijn aanwijzingen dat osteoporose erfelijk is. 

Om vast te stellen of er bij u sprake is van osteoporose wordt er mogelijk een botdichtheidsmeting gedaan (DEXA scan).

De kans op osteoporose of verslechtering van de osteoporose kunt u verminderen door alert te zijn op de volgende punten: 

Calcium

Let erop dat u voldoende calcium (kalk) binnenkrijgt. Botten hebben calcium nodig om sterk te blijven. Calcium zit onder andere in zuivelproducten zoals kaas, melk en yoghurt, maar ook in bladgroenten, peulvruchten, noten en volkorenbrood. Voor mensen ouder dan vijftig jaar geldt het advies meer calcium te gebruiken dan jongere volwassenen. Naarmate het lichaam veroudert, krijgt het lichaam namelijk meer moeite calcium daadwerkelijk op te nemen. Iedere dag vier tot vijf calciumrijke voedingsmiddelen gebruiken, naast uw normale voeding, is doorgaans voldoende om aan de dagelijkse behoefte te voldoen. Uw arts kan u extra calcium voorschrijven als u daar niet aan komt.  

Vitamine D

Het lichaam heeft voldoende vitamine D nodig om calcium goed op te nemen uit de voeding. Het grootste deel daarvan maakt het zelf aan, onder invloed van zonlicht. Brengt daarvoor elke dag minimaal dertig minuten met een onbedekt gezicht en blote handen door in de buitenlucht. Een aantal voedingsmiddelen bevat ook vitamine D, bijvoorbeeld sommige margarines en vette vis, zoals zalm, paling, haring, sardines en makreel. Vlees en eieren bevatten het ook, maar minder. Uw arts kan u extra calcium voorschrijven als u daar niet aan komt. 

Bewegen

Door belaste beweging, zoals lopen of traplopen, verbetert de botkwaliteit. Fietsen en zwemmen is vooral goed voor uw conditie, maar levert voor uw botten minder op dan lopen. Ten minste een half uur stevig wandelen per dag levert al veel op. Ook sporten zoals tennissen en hobby’s zoals tuinieren zijn goede voorbeelden van belaste lichaamsbeweging 

Wees matig met alcohol en koffie en stop met roken. Deze stoffen hebben een ongunstige invloed op uw botten. 

Vallen

Als u een verminderde botdichtheid hebt, is het belangrijk om vallen te voorkomen. U loopt daarbij namelijk het risico iets te breken. Als u medicijnen gebruikt die uw evenwicht beïnvloeden, als u minder ziet of al vaker viel, bespreek dit dan met een huisarts of verpleegkundige. Misschien is het mogelijk uw medicatie bij te stellen, of u krijgt een verwijzing voor balanstraining. Zorg thuis voor goede verlichting en vaste ondergrond. Vermijd bijvoorbeeld gladde vloeren, losliggende tapijten en uitstekende hoeken.  

Medicatie

Als osteoporose wordt vastgesteld, bespreekt de arts met u behandeling met medicatie om de botdichtheid te verhogen. U leest hierover meer in de informatie: behandeling met Zoledroninezuur.  

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen? Neem contact op met de polikliniek Geriatrie. Het telefoonnummer is: 0183 64 48 06.  

Voor meer informatie kunt u terecht bij de patiëntenvereniging: www.osteoporosevereniging.nl