Vrijheidsbeperkende interventies (VBI)

Wat zijn vrijheidsbeperkende interventies?

Vrijheidsbeperkende maatregelen worden genomen om onnodig letsel bij patiënten of andere personen te voorkomen en/of de voortgang van medisch noodzakelijke behandelingen mogelijk te maken. Daarbij wordt de vrijheid van de patiënt beperkt. 

Gevaren voor de patiënt, anderen en zijn omgeving

De patiënt kan zichzelf of anderen bezeren of beschadigen door bijvoorbeeld:

• te vallen
• medische hulpmiddelen en apparatuur die noodzakelijk zijn voor behandeling of monitoring, zoals een drain, infuus of beademingsbuis, zelf te verwijderen
• weg te lopen of te dwalen
• agressief gedrag te vertonen

Dit gevaar kan afnemen door het toezicht te vergroten en extra aandacht te besteden aan de veiligheid van de patiënt en de omgeving. De aanwezigheid van een vertrouwd persoon bij de patiënt (rooming-in) wordt ingezet wanneer de situatie daarom vraagt. Pas wanneer deze preventieve maatregelen niet voldoen en persoonlijk toezicht door de verpleging of eventueel familie niet kan worden gegarandeerd, wordt overgegaan tot het toepassen van vrijheidsbeperkende interventies.

Toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen

Met het toepassen van vrijheidsbeperkende interventies wordt de vrijheid van de patiënt beperkt. Deze interventies worden gezien als zeer ingrijpend en passen we, na zorgvuldige overweging, zo kort mogelijk toe.   

Als er voor vrijheidsbeperkende interventies gekozen wordt, gaat er een zorgvuldige procedure aan vooraf. Deze procedure is gebonden aan regels in de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst (WGBO). Alleen in noodsituaties kan van de procedure afgeweken worden en vindt toestemming achteraf plaats. Mocht er vanuit een thuissituatie sprake zijn van een ingezette vrijheidsbeperkende interventie vanuit de Wet Zorg en Dwang worden deze interventies indien mogelijk gecontinueerd. 

Wilsbekwaam en wilsonbekwaam 

Als eerste stelt de arts vast of de patiënt wel of niet in staat is om zelf over zijn situatie te kunnen beslissen. Als de patiënt zelf over zijn situatie kan beslissen heet dit ‘wilsbekwaamheid’. Kan de patiënt niet zelf over zijn situatie beslissen, dan spreken we van ‘wilsonbekwaamheid ter zake’

Wilsbekwaamheid

Als de patiënt wilsbekwaam is, en dus zelf over zijn situatie kan beslissen, vraagt de arts de patiënt om toestemming. Geeft de patiënt géén toestemming voor het toepassen van de vrijheidsbeperkende interventies, dan wordt dit geaccepteerd. Hierbij wordt wel vastgesteld dat de patiënt mogelijk onverstandig handelt, maar voldoende inzicht heeft in zijn situatie.

Wilsonbekwaamheid

Als de patiënt wilsonbekwaam ter zake is, en dus niet zelf over zijn situatie kan beslissen, wordt toestemming gevraagd aan de wettelijk vertegenwoordiger van de patiënt. Een wettelijk vertegenwoordiger is iemand die voor de patiënt mag optreden en mag beslissen over zorg en behandeling, de patiënt daarbij zoveel mogelijk betrekt en het belang van de patiënt voorop stelt. Wettelijk vertegenwoordigers zijn, in wettelijk vastgestelde volgorde: 

• een curator of mentor 

• een door de patiënt aangewezen wettelijk vertegenwoordiger (vastgelegd in een schriftelijke verklaring) 

• de echtgenoot/echtgenote of geregistreerd partner  

• ouder, kind, broer of zus 

Als de patiënt wilsonbekwaam ter zake is, is toestemming van de wettelijk vertegenwoordiger nodig voor de toepassing van vrijheidsbeperkende interventies. Als de wettelijk vertegenwoordiger uiteindelijk géén toestemming geeft, worden de vrijheidsbeperkende maatregelen niet toegepast. Als de arts dit echter zo’n onverstandig besluit vindt en ervan overtuigd is dat daarmee de goede zorg voor de patiënt en/of zijn omgeving in het gedrang komt, kan de arts toch vrijheidsbeperkende interventies toepassen vanuit ‘goed hulpverlenerschap’.

Noodsituaties

Alleen in noodsituaties kan zonder toestemming worden overgegaan tot het toepassen van vrijheidsbeperkende interventies. De toestemming wordt in dat geval achteraf alsnog gevraagd.

Patiëntendossier

De toestemming, de gevolgde procedure en de afspraken worden beschreven in het patiëntendossier. U hoeft hiervoor geen handtekening te zetten. 

Evaluatie

Dagelijks wordt geëvalueerd of de uitgevoerde maatregel nog het gewenste effect heeft en of de maatregel nog nodig is. Vrijheidsbeperkende interventies worden niet langer toegepast dan noodzakelijk en waar mogelijk vervangen door een minder ingrijpend alternatief. 

Overzicht van vrijheidsbeperkende interventies

De volgende vrijheidsbeperkende interventies kunnen in het Beatrixziekenhuis worden toegepast: 

• sensor om weglopen te constateren en te voorkomen  
• veiligheidshandschoen / armspalk 
• camerabewaking  
• rustgevende medicatie 
• verzwaringsdeken 
• tafelblad vastmaken aan een rolstoel 
• extra laag laag bed  
• tentbed  
• onrustband om de middel (in bed of stoel)
• pols- en enkelband 

 Hoe kunt u uw naaste helpen?

Vrijheidsbeperking kan een emotionele en ingrijpende gebeurtenis zijn. Wij proberen alles om te voorkomen dat vrijheidsbeperkende interventie noodzakelijk is. Het liefst samen met u. Stem uw bezoek af met de verpleegkundige en bespreek wat het meest wenselijk is voor de patiënt. Het streven is om overprikkeling van uw naaste te voorkomen. Ook helpt het soms om een huiselijke sfeer te creëren met enkele bekende spullen zoals foto’s. Als u merkt dat de patiënt ergens onrustiger of juist rustiger van wordt, kan dit besproken worden met de verpleegkundige. 

Mocht u, tijdens het verblijf van uw naaste, uw zorgen en/ of emoties willen delen met een geestelijk verzorger, dan is dat uiteraard mogelijk. Als u dit kenbaar maakt bij de verpleegkundige kan er een afspraak worden ingepland om u een luisterend oor te bieden. 

Het kan zijn dat u of uw naaste nog vaak terugdenken aan de opname of dat er meer angstgevoelens zijn dan voorheen. Geef dit vooral aan. U hoeft deze, soms zeer ingrijpende gebeurtenis, niet alleen te verwerken.  

Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, dan kunt u deze stellen aan de verpleegkundige of behandelend arts.